Sasakala Cieunteung – Sumedang

Cieunteung Sumedang

Peta Wilayah Desa Cieunteung Sumedang

Jaman baheula di wewengkon kabupatén Sumedang nu perenahna di daérah Darmaraja kiwari, aya hiji tempat can boga ngaran éta tempat téh. Ngan di éta tempat aya hiji wanoja anu geulisna kawanti-wanti éndahna kabina-bina, ceuk babasan téa mah nya irung kuwung-kuwungan nya tarang téja mentrangan, ku lemes-lemesna pakulitan éta wanoja téh, ceuk nu bohong mah matak tigulutuk kutu matak tisolédat lisa.

Wanoja geulis téh éstuning jalma tukang tutulung teu kasaha-teu kasaha, sakirana perlu mah ku pitulung manéhna teu weléh ditulungan, sakur jalma nu ménta tulung ka manéhna mah. Nyimas Sarieunteung ngaranna téh, manéhna boga kabogoh hiji lalaki anu nganjrékna teu pati jauh ti lembur éta wanoja, ayeuna mah ngaran lembur kabogohna téh katelahna Cipaok. Kabogohna ogé sarua watekna jeung Nyimas, sarua tukang tutulung ka batur, atuh kabéh warga éta lembur pada muji ka Nyimas, keur mah manéhna bageur kabogohna ogé bageur deuih. Dasar jalma henteu kabéh resep, aya nu hayang ngamangpaatkeun kageulisan Nyimas téh, kawas hiji jajaka batur salemburna, manéhna téh bogoh ka Nyimas ngan ku Nyimas ditampik, da puguh Nyimas geus boga kikindeuwan, ongkoh kurang panuju deuih kana laku lampah éta jajaka téh. Eta jajaka nu bogoh ka Nyimas nogéncang néangan kasempetan keur ngakalakeun Nyimas, panasaran mun teu laksana ka Nyimas téh. Read the rest of this entry

Iklan

Sasakala Situ Paténggang

Situ Patenggang 2

Situ Paténggang – Ranca Bali Ciwidéy

Situ Paténggang ayana di Kacamatan Ranca Bali, Kabupatén Bandung Selatan, ± 40 km ti Kota Bandung, loba ogé anu nyebut di Ciwidéy. Situ ieu aya di 1.600 meter di luhur permukaan laut.

Situ patenggang 1

Gapura mapag nu sumping ka Situ Paténggang

Aya nu ngalandi Situ Paténggang, da meureun asa genah kitu kadéngéna. Padahal cenah anu aslina mah katelahna “Paténgan”, tina asal kecap “patéang-téangan”. Tapi deuih aya kaol séjén anu nyebutkeun yén kecap “patéénggang” ogé bisa jadi bener, sabab baheula dina abad 13, nyaeta dina jaman Karajaan Sunda, iyeu situ téh katelahna Maha Ganggeng Panenggang, atawa lamun ditarajamahkeun sajalantrahna mah hartina tempat anu nenggang tapi kaawaskeun atawa kabireunggeuh ti ditu ti dieu. Panenggang oge harti “tapel-wates”, saba hartina dina jaman Karajaan Sunda, ieu situ jadi tapel-wates antara Karajaan Sunda Kulon jeung Karajaan Sunda Wétan.Situ Paténggang, mimiti dipaké tempat dumuk ti abad 7 kénéh, nyaéta sawaktu ieu talaga kaéréh ka Karajaan Tarumanegara. Read the rest of this entry

Sasakala Gunung Kendang

Gunung Kendang 4

Gunung Kendang

Gunung Kendang mangrupakeun gunung anu aktif (stratovolcano) ayana di wewengkon Pangaléngan, aya ogé nu nyebutkeun ayana di Désa Sukamukti Kacamatan Cisompét Kabupatén Garut, dikomplék Kahutanan nu katelah Blok Jagasatru, sabab posisina patonggong-tonggong antara Pangaléngan jeung Garut. Jangkungna gunung nepi ka  2.617 m (8.556 kaki). Ku kituna, gunung ieu kaasaup salahsahiji gunung pangjangkuna di Tatar Jawa Barat.

Di éta gunung, aya opat tegalan Fumarol, kaasup Kawah Manuk, anu legana kawah 2,75 kilométer. Gunung Kendang miboga sublimasi Sulfur, peletukan leutak/lumpur panas jeung cinyusu anu panas.

Gunung Kendang 1

Ciri anu nandakeun puncakna Gunung Kendan

Peta Gunung Kendang

Peta jaman baheula ngeunaan Gunung Kendang jeung Gunung lianna

Tina sababaraha carita, Gunung Kendang miboga dongéng sasakala anu kacida ahéngna, nu ku sawaréh jalma, éta carita téh teh dienyakeun.

Sasakala Gunung Kendang

Read the rest of this entry

JONGGRANG KALAPITUNG – Sasakala Gunung Bongkok

Gunung Bongkok 1

Gunung Bongkok jeung Waduk Jatiluhur – Purwakarta

Kungsi ka Jatiluhur? Jatiluhur téh perenahna di Purwakarta. Di dinya aya bendungan anu lega. Katelahna Bendungan Jatiluhur. Ari anu dibendungna Walungan Citarum. Éta bendungan téh gedé pisan mangpaatna, dipaké pikeun rupa-rupa kaperluan.

Caina dipaké pembangkit tanaga listrik, anu listrikna dipaké di sakuliah Pulo Jawa. Salian ti éta dipaké pikeun irigasi deuih. Nyaian sawah-sawah anu aya di kalér, saperti di Purwakarta, Karawang, jeung Subang. Terus parat nepi ka Bekasi jeung Jakarta. Malah cai beresih anu aya di éta wewengkon, umumna mah asalna téh ti Jatiluhur.

Teu saeutik deuih anu miara lauk di Jatiluhur, maké jaring anu disebut “kolam jaring terapung”. Jatiluhur ogé jadi obyék wisata andelan. Salian ti pamandanganana éndah,
geus diwangun obyék wisata modern deuih. Saperti waterboom jeung kolam renang.
Atuh keur nu resep nguseup, di Jatiluhur ogé loba tempat paranti nguseup.

Read the rest of this entry

SANGKURIANG – Sasakala Gunung Tangkuban Parahu

Sangkuriang 2

Carita Sangkuriang dina Prangko taun 1998

 

Guaran : Engkus Ruswana

Urang Sunda Lain Turunan Anjing (panyungsian dongéng Sangkuriang)

Dongétng atawa ogét sok disebut legenda atawa sakakala Sangkuriang mangrupakeun salah sahiji dongeng nu paling kakoncara di tatar Sunda, malahan dongeng ieu sumebar sanusantara, nu tangtu teu leupas jeung kasundaan.

Upama nilik dina jalanna carita, asa ku pamohalan pisan kunaon karuhun Sunda nyieun dongeng nu teu ilahar, jiga nu euweuh gawe nyawang teh sakahayang rasa, malahan aya sabagean urang Sunda nu ngarasa era jeung mungkin manghanjakalkeun ku ayana dongeng ieu, sabab ngabalukarkeun datangna pamoyokan batur, majar urang Sunda turunan Anjing (Si Tumang téa), urang Sunda teu uni hayang ngawin ka indung. Tapi két heula ki dulur, di dieu urang kudu lantip, apan urang percaya luluhur Sunda lain jalma barodo, da sabodo-bodona ogét maenya nepi ka boga pamikiran yétn jalma daétk kawin jeung anjing kalayan ngahasilkeun anak jalma, jeung piraku deui parahu bisa ngajadi gunung mah.

Sabalikna malah urang percaya ku sababaraha bukti nu nganyatakeun yétn luluhur Sunda sugih ku pangarti, jembar ku pangabisa. Di dieu tangtu luluhur Sunda ngahaja nguji pangarti jeung ngadidik turunanana sangkan motékar dina nalungtik naon pimaksudeunana, jeung apan geus jadi kabiasaan yétn dina unggal carita ngandung siloka. Ku pinter-pinterna dina nyusun carita nepikeun unggal carita karasana hirup jeung jiga nu nyata ayana, kurang-kurangna lantip mah dina ngalenyepanana bisa ngabalukarkeun kasamaran. Read the rest of this entry

SITU CISANTI jeung KM 0 CITARUM

Situ Cisanti

Situ Cisanti

Situ Cisanti mangrupakeun tempat piknik anu perenahna di suku Gunung Wayang, Kampung Pajaten, Desa Tarumajaya, Kacamatan Kertasari, Kabupatén Bandung. Posisina 1.800 meter di atas permukaan laut (mdpl). Lamun dijugjug ti kota Bandung kira-kira 60 KM ngaliwat jalur Kebon entéh Malabar Pangaléngan, atawa bisa ogé ngaliwat Ciparay arah Pacét tuluy ka Kertasari.

Saméméh nepi ka Situ Cisanti, di sisi jalan nembrak kebon entéh anu héjo ngémploh, tiis, éndah sarta tingtrim, Situ Cisanti jadi hiji tempat alternatif pikeun anu hayang ngaleungitkeun kacapé tina kagiatan anu padet.  Situ Cisanti mindeng ogé diaruseup ku nu resep nguseup, lauk nu aya ngahaja dipelak ku Pamarentah, saban taunna dipelak dua kintal. Matak kitu gé meureun jang warga di dieu ngaruseup, kabeneran tara aya nu nyarék nguseup di ieu situ mah. Read the rest of this entry

SITU AKSAN

Situ Aksan, kiwari ukur carita

Situ Aksan 1

Situ Aksan dina Kartu Pos Taun 1931

Saupama nganjang ka wewengkon Jalan Situ Aksan – Suryani, deukeut wewengkon Cibuntu, anu katelah ku tahu Cibuntuna, kiwari ngadeg komplék agréng. Perenahna tonggongeun Puslitbang Mineral, Jalan Sudirman Bandung. Baheulana di éta patempatan kungsi aya situ anu katelahna Situ Aksan. Dina mangsana Situ Aksan dipaké pikeun tempat pangulinan anu kakoncara di dayeuh Bandung. Jalma anu datang bisa lalayaran di tengah situ, jeung bisa nguseup deuih.

Gapura Situ Aksan

Gapura Situ Aksan taun 1930

Pamaréntah Hindia Walanda méré ngaran ka éta situ anu jadi tempat pangulinan ku ngaran Westerpark (taman di wétan), tapi urang dinya resep nyebut jadi Situ Aksan, sabab ngaran anu bogana Haji Aksan. Sedengkeun jalan anu nyambungkeun Westerpark jeung Grote Postweg (Jalan Raya Pos, ayeuna Jalan Sudirman) disebut Westerparkweg. Ayeuna Westerparkweg dipikawanoh ku ngaran Jalan Suryani. Situ Aksan nu ngabogaan hiji pulo leutik di tengah anu mana bisa kahontal ku parahu, ieu mangrupakeun tempat piknik paling dipikaresep dina taun 1950 nepi ka 1960. Paparahuan di Situ Aksan mangrupa kagiatan rekreasi paporit warga Bandung dina mangsana. Read the rest of this entry

CIUNG WANARA

Ciung Wanara

Kacaturkeun di Karajaan Galuh. Anu ngaheuyeuk dayeuh waktu harita téh nya éta Prabu Barma Wijaya kusumah. Anjeunna boga permaisuri dua. Nu kahiji Déwi Naganingrum, ari nu kadua Déwi Pangrenyep. Harita duanana keur kakandungan.

Barang nepi kana waktuna, Déwi Pangrenyep ngalahirkeun. Budakna lalaki kasép jeung mulus, dingaranan Hariang Banga. Tilu bulan ti harita, Déwi Naganingrum ogé ngalahirkeun, diparajian ku Déwi Pangrenyep. Orokna lalaki deuih. Tapi ku Déwi Pangrenyep diganti ku anak anjing, nepi ka saolah-olah Déwi Naganingrum téh ngalahirkeun anak anjing. Ari orok nu saéstuna diasupkeun kana kandaga dibarengan ku endog hayam sahiji, terus dipalidkeun ka walungan Citanduy.

Mireungeuh kaayaan kitu, Sang Prabu kacida ambekna ka Déwi Naganingrum. Terus nitah Ki Léngsér supaya maéhan Déwi Naganingrum, lantaran dianggap geus ngawiwirang raja pédah ngalahirkeun anak anjing. Déwi Naganingrum dibawa ku Léngsér , tapi henteu dipaéhan. Ku Léngsér disélongkeun ka leuweung anu jauh ti dayeuh Galuh. Read the rest of this entry

LUTUNG KASARUNG

Lutung Kasarung

 

Kacaturkeun di nagara Pasir Batang, Prabu Tapa Ageung ti praméswari Niti Suwari kagungan putra tujuh, istri wungkul. Nu kahiji kakasihna Purbararang, nu kadua Purbaéndah, nu katilu Purbadéwata, nu kaopat Purbakancana, nu kalima Purbamanik, nu kagenep Purbaleuwih jeung nu katujuh Purbasari.

Ngaraos parantos sepuh, Prabu Tapa Ageung ngersakeun ngabagawan, badé tatapa di leuweung.

Nu dicadangkeun ngagentos ngeuyeuk dayeuh ngolah nagara téh lain Purbararang putra cikal, tapi bet Purbasari, putra bungsu.

Atuh munasabah baé, Purbararang asa kaunghak. Amarahna teu katahan, asa dihina asa ditincak hulu. Purbasari diusir ti dayeuh dibuang ka Gunung Cupu.

Kacaturkeun di Kahiangan, Guruminda, putra déwata cikalna, titisan Guriang Tunggal, ngimpén gaduh garwa anu sarupa jeung Sunan Ambu. Saur Sunan Ambu, “Jung, geura boro pijodoeun hidep. Aya nu sakarupa jeung Ambu. Tapi…ulah torojogan, anggo heula ieu raksukan…lutung!” Read the rest of this entry

Fikmin Sunda : KEUR SI NYAI

Keur Si Nyai.jpg

Sorolok, laci lomari dibuka, gap kana kaén hideung, bréh batu ali watang kuningan. Lila Mang Karna mencrong éta ali, manéhna nyawang mangsa 15 taun katukang, écés kénéh caritaan bapana harita.

“Na, omat ieu ali ulah dipupusti, komo deui digugusti, musryik ngaranna. Ieu mah ali biasa, teu dieusi nanaon, da puguh abah anu nyieun jeung ngawatanganana, ngan tangtu aya gunana keur hidep.” Bapana harita cacarita.

“Enya, tangtu aya gunana ieu ali téh.” Gerentesna.

Ali diasupkeun kana saku, tuluy asup ka dapur, katémbong pamajikanana keur miringan kulub sampeu.

“Badé kamana Bah?” Ceu Ilah mencrong salakina.

“Abah aya perlu ka dayeuh.” Mang Karna negeskeun.

“Mumuluk heula atuh, bilih salatri…!” Ceuk pamajikanana.

“Keur si Nyai waé, bisi balik ngaji lapareun.” Manéhna némbalan, tuluy ngaléos.

Nepi dayeuh manéhna méngkol ka tukang batu ali, gék cingogo.

“Balanja batu Mang?” Ceuk nu dagang. Read the rest of this entry