Sajarah Kasenian Adu Domba Garut

Image

Domba Adu Jaman Baheula

Domba Garut ngabogaan ciri has pangsoranganna. Awakna keker, ngabogaan beurat antara 60 nepi ka 80 kilogram, sarta ukuran tandukna badag, bingkeng ka tukang (tanduk baplang), kelir bulu lolobana bodas sarta ceuli ngagiri jadi salah sahiji ciri ti domba-domba anu aya. Saterusna ti cara ngurusna domba garut ngarah dina dua sasaran utama, nyaéta minangka ngahasilkeun daging sarta pikeun pangaresep atawa hobi.


Sajarah Adu Domba Garut

Sajarah adu domba Garut sorangan dimimitian ti taun 1815 nalika Bupati Suryakanta maréntah Garut. Anjeunna mindeng nganjang ka balad hiji paguronna ngaranna Haji Saleh anu miboga loba domba. Salah sahiji domba anu pibogana (si Lenjang) dipénta ku Bupati pikeun dikawinkan jeung domba anu aya di Pendopo Kabupten anu ngaranna si Déwa. Si Toblo, anu mangrupa anak ti si Déwa sarta si Lenjang anakan sarta ngahasilkeun turunan domba Garut nepi ka waktu ayeuna. Kiwari, adu domba henteu ngan dipigawé di Garut waé, tapi ogé di sawatara wewengkon kawas Bandung.

Seni adu domba Garut mangrupa atraksi wisata anu bisa urang tongton dina acara nu tangtu hususna dina bulan Juni, Agustus sarta Désémber di Désa Ngamplang, Cangkuang sarta Ranca Bango Kabupatén Garut. Acara Adu Domba Garut biasana dipirig ku sagala rupa atraksi musik kasenian tradisional anu ngagunakeun sound system badag sarta dipidangkeun ku masarakat anu mikacinta katangkasan adu domba Garut ti sagala rupa lapisan masarakat sarta penjuru wewengkon di luar Garut.

Adu Domba Garut biasana dimimitian kalawan ngadaftarkeun domba anu baris diadu leuwih tiheula. Nu boga domba biasana geus sapuk pikeun ngadu dombana, ku kituna maranéhanana geus nyaho saha lawan tandingna engké. Pamingpin pertandingan ogé disebut Wasit. Sarta pasanggiri ditangtukeun kelasna dumasar kana jumlah teunggaran dina unggal tandingna.


Seni Kaparigelan Domba Garut

Ieu pasanggiri mangrupa tempat kumpulna jalma-jalma nu miboga minat leuwih kana domba, ti mimiti nu boga domba, nu ngurusna, tokoh domba Garut sarta paguyuban organisasi profesi nu dihimpun dina HPDKI (Himpunan Peternak Domba Kambing Indonesia). Miara domba Garut minangka domba nu parigel (domba laga) geus lila dilakukeun ku masarakat Garut. Biasana nu boga éta domba disebut juragan. Nu miara domba Garut kudu miboga jiwa seni nu husus sarta bisa akrab jeung éta domba. Loba tarékah nu dilakukeun ku para pamilik jeung nu ngurus domba sangkan bisa ngahasilkeun domba nu unggul, lantaran ieu patalina jeung harga jual domba éta sorangan. Lantaran miara domba Garut asup kana bagéan miara seni, aya kabungah ti diri pamilik domba nalika domba manéhna nu tandang di lapang mintonkeun hiji kaparigelan saluyu jeung wirahma ketukan kendang. Dina seni kaparigelan domba Garut ieu diajén ku sawatara jalma diantarana:

  • Dewan hakim
  • Girang pangajén
  • Wasit


Ciri-ciri Domba Garut

  1. Awakna rada gedé. Domba jalu nu geus kolot ngabogaan beurat antara 60-80 kilo, sedengkeun domba bikang ngabogaan beurat 30-40 kilo.
  2. Tanduk domba jalu kawilang gedé, melengkung ka tukang nu tungtung tandukna malik ka hareup, siga spiral. Tanduk kenca jeung katuhu ampir ngahiji
  3. Domba bikang teu ngabogaan tanduk.
  4. Buntutna pondok sarta rada gedé.
  5. Beuheungna rada kuat.
  6. Wangun ceulina rada panjang, pondok jeung sumedeng nu aya dina pangkal tanduk.
  7. Buluna leuwih panjang jeung lemes dibandingkeun jeung domba asli, warnana bodas, hideung, coklat atawa upa-rupa.
  8. Domba Garut alus pikeun jadi produsen daging.

Catur Bangga Domba Garut

  • Ules beungeut : kasép, ngaménak, ngaules
  • Panon : kupa
  • Ceuli  : rumpung, rumpung sapotong, ngadaun hiris jeung ngadaun nangka saeutik.
  • Tanduk : ngabendo, golong tambang, setengah gayor, gayor, léang-léang sogong
  • Kualitas tanduk : poslén, waja, beusi, gebog
  • Warna bulu : sambung, riben sebak, belang sapi, macan, jog-jog, laken, baracak, monyét, kunyuk, lunglum, pérak, bodas apu, jogja jeung riben méncéngés.
  • Buntut : ngabuntut beurit, ngabuntut bagong, ngadaun waru.
  • Scrotum : laér, ngarandu, ngajantung
  • Suku : mancuh, kuda, regang waru, meureup ucing.


Istilah Khusus Domba Garut

  • Adeg-adeg : saimbangna wangun awak éta domba ti mimiti hulu nepi ka suku nu ditingali tina postur (awak, beuheung, jeung hulu), jingjingan (ukuran jeung wangun tanduk), ules (pasemonna).
  • Baracak : kombinasi warna kulit domba antara dominasi warna hideung atawa dominasi warna bodas nu acak-acakan teu tangtu.
  • Baralak : bulu domba nu wangunna siga bercak nu leuwih gedé.


Domba garut minangka domba laga ngawengku sababaraha kelas diantarana:

  1. Kelompok kelas A kalawan beurat 60-80 kg
  2. Kelompok kelas B kalawan beurat 40-59 kg
  3. Kelompok kelas C kalawan beurat 25-39 kg

Aya ogé nu disebut kelas pasangan nya éta kelas dumasar sasaruaan cicirén nu husus. Kelas pasangan diayakeun pikeun domba nu ngabogaan ciri nu sarua, misalna waé tina warna bulu, wangun tandukna, beuratna, jangkungna, jeung réa-réa deui.

Ampir sarua kawas olahraga Tinju, Hiji Domba Garut anu baris tanding ogé disiapkeun sacara profésional ku nu bogana. Maranéhanana dilatih lumpat, sarta komo ogé sakapeung dilatih ngojay. Domba anu umurna 3 taun dilatih ngalakonan 10 kali teunggaran. Maksimal teunggaran anu dipilakonan nyaéta saloba 25 kali pikeun domba kelas A.

Giji domba Garut ogé pohara diperhatikan. Sajaba jukut, domba ogé dibéré dahar konsentrat sarta campuran hampas weruh. Sampeu ogé alus pikeun domba. Jamu kuat ogé dibikeun, kawas telor sarta madu. Reureuh cukup dibikeun ka domba saméméh tanding. Domba dimandikan sarta tandukna diolesi kalawan minyak sereh. Siap deh, diadu. Iraha urang jalan-jalan ka Garut sarta lalajo adu domba?


Obah Basa : Andi Rustandi Sunarya

Dicutat tina sababaraha pedaran

Posted on March 3, 2014, in Budaya Sunda. Bookmark the permalink. Leave a comment.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: