Seni Bénjang

Image
Kasenian Bénjang mangrupa kasenian asli Jawa Barat anu ngembang di suku gunung Manglayang. Tacan dipikanyaho saha anu nyiptakeunana kasenian benjang éta, tapi nurutkeun asal anu mangrupa inohong Benjang di kampung Ciborelang, nyaéta Adang Hakim, dipikanyaho yén panerus Benjang nyaéta Hj. Yayat. Benjang mimiti diwanohkeun ku Hj. Yayat, anu asalna ti Cibiru, kira-kira taun 1918.

Benjang mangrupa seni bela diri anu ngabogaan ciri has pangsoranganna. Kasenian benjang béda jeung seni bela diri pencak silat anu mana patarungna silih jauhan atawa anggang. Sedengkeun, benjang ngudukeun pamaénna muket atawa rapet, kawas dina gulat. Sakumaha seni bela diri séjénna, benjang ogé ngabogaan téknik-téknik, diantarana: téknik dengkék (ngonci beuheung), téknik ngangkat (jelema diangkat), sarta téknik beulit (suku lawan dibelit ku suku urang). Téknik beulit ngabogaan sawatara jenis  nyaéta : beulit gigireun / sabeulah, beulit jero sarta beulit luar. Téknik ieu boga fungsi pikeun ngagubragkeun lawan. Sedengkeun istilah séjénna anu aya dina benjang antara séjén sulikat, gebot, sabet, sarta half side.

Aki Damiri nyaéta salah saurang narasumber anu linggih di Kampung Cijambe. Aki Damiri nyaéta lanceuk ti Mama Aspali (alm), nyaéta saurang inohong seni bela diri Pencak Silat sarta ogé saurang inohong seni bela diri Pencak Silat sarta ogé saurang inohong Benjang Gulat ahir taun 1920-an nepi ka ahir 1940-an. Ti guaranana bisa digali informasi ngeunaan rupa seni bela diri Benjang ti jumplukan Irtasan. Dina mangsa harita anjeunna ngan diuk di tepas babarengan barayana nyaksian pintonan seni Benjang anu diulinkeun di tepas imah kulawargana. Sedengkeun masarakat séjénna lalajo minuhan tepas imah kalawan nyieun buleudan, di mana patarung Benjang aya di tengah-tengahnya.

Dina mangsa éta kasebut ngaran-ngaran inohong seni anu ogé milu boja jasa dina nyieun seni Benjang mimiti ieu, diantarana : Santari/Antari (Kampung Ciwaru) sarta Mad Sari/Aki Sari (Kampung Pasirbiru – Cibiru) inohong seni Terebangan, Abdul Rochman (Ciporeat) inohong seni Terebangan, Sartijem (Cigupakan) inohong Ujungan sarta Pencak Silat.

Aturan di jero benjang ngalaman kamekaran. Mimitianana benjang ngan ngabogaan aturan anu dumasar dina kamawi pamaén, contona pamaén anu awakna leutik bsa ngalawan anu awakna badag lamun saenyana manéhna wani. Tapi aya aturan kasebut anu dumasar dina hukum alam, nyaéta lamun pamaén awakna badag ngalawan anu awakna leutik kacida henteu mantes. Mangka, aturan dimodernisasi keur kasalametan pamaén sarta kalestarian benjang éta sorangan, nyaéta kalawan ngelompokeun tur ngawilah-wilah pamaén luyu kalawan umur sarta beuratna. Sanajan aturan geus dimoderinisasi aturan lila tetep dipaké, nyaéta lamun pamaén geus meunang lawan kalawan kelas anu sarua, tapi manéhna henteu wani ngalawan manéhna, mangka kaulinan ogé moal lumangsung. Tapi dina event mustahil kawas éta, mangka dipigawé pangbagian kelompok dumasar umur sarta beuratna awak, ku kituna jelema kudu daék ulin.

Kasenian benjang mangrupa kasenian anu sarat ku harti. Mimitian ti anggalna rek tanding, dibuka ku ritual meulem menyan anu boga tujuan pikeun ménta kasalametan ti Sang Maha Kawasa. Saterusna ditutup kalawan pamaén anu sasalaman sarta silih tangkeup, anu nandakeun sikep sportifitas. Hal kasebut luyu kalawan moto benjang, “bersih hate handap asor”, yén anu meunang henteu sombong / agul ku kameunangna sarta anu éléh kudu narima kaéléhna. Ieu ditembrakkeun ku adegan di mana anu éléh nangkarak, ku kituna bisa nempo béntang anu maknana urang dina kaayaan éléh bisa tetep nginget béntang anu mangrupa ciptaan Pangéran, ku kituna sanajan urang aya dina kaayaan susah urang tetep inget Ka Manten-Na. Sedengkeun, anu meunang nindihan anu éléh sarta nempo taneuh, anu maknana urang anu asalna ti taneuh baris balik ka taneuh ku kituna urang henteu kaci sombong / agul alatan kameunang alatan urang baris balik Ka Manten-Na.

Henteu ngan kaulinanana waé anu sarat ku harti, pakakas pamirig, pamaén sarta tempat benjang ogé ngandung harti. Pakakas pamirig benjang antara séjén rebana, kendang, tarompét, sarta kecrék. Rebana diwangun ti kemprang, gembrung, kempul, sarta kempring. Kaopat rebana kasebut ngabogaan ukuran anu béda mimiti ti anu pangbadagna nepi ka anu pangleutikna sarta sewing-sewangan nyilokakeun panonpoé, bulan, béntang, sarta bumi. Aya hiji kendang anu nyilokakeun nuansa atawa wirahma, hiji buah tarompét anu hartina angin, sarta hiji kecrék anu nandakeun réang. Saterusna, jelema anu tanding ogé ngandung hiji harti, nyaéta nunjukeun keimanan ka Pangéran sarta saeutikna kejujuran ka diri sorangan. Contona ulin henteu licik atawa kudu sportif. Saterusna nyaéta aréna kaulinan benjang anu ngawangun buleud nyilokakeun alam samesta, anu eusina panonpoé, bulan, béntang, bumi, kaasup réangna kaayaan di alam samesta.

Di sabeulah sarat harti, benjang ogé ngabogaan loba mangpaat. Mangpaat anu bisa dipiboga ti benjang diantarana nyaéta, minangka:

• Keur ngajaga kaséhatan
• Ngajadikeun pribadi anu basajan
• Nambah baraya
• Ngajadikeun jiwa anu tanggung jawab
• Ngajadikan jiwa panghampura
• Numbuhkeun rasa percaya diri
• Keur sanjata Ngabela diri

Alatan pinuh ku harti sarta mangpaat, benjang ogé bisa nanjeur. Saprak taun 2000 nepi ka ayeuna benjang mimiti hirup deui. Tapi, aya kasulitan dina ngamumulé benjang. Kasulitan kasebut nyaéta alatan saeutikna anu mikaresep kana benjang sarta tacan aya penggeraknana alatan para pamaén ahli lolobana geus umurna kolot sarta pangsiun ti dunya benjang sorangan, ku kituna euweuh kaderisasi. Kurangna kanyaho baris peunteun-peunteun anu kaeusi di jero benjang ogé turut jadi faktor anu ngabalukarkeun benjang hésé ditarima masarakat.

Obah basa : Andi Rustandi Sunarya
Dicutat tina sababaraha Pedaran

Posted on March 10, 2014, in Budaya Sunda. Bookmark the permalink. Leave a comment.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: