Asep Sunandar Sunarya – Maestro Wayang Golek ti Majalaya

Asep Sunandar Sunarya

Asep Sunandar Sunarya

Maestro Wayang Golek ti Majalaya

Asep Sunandar Sunarya atawa mindeng digeroan Ki Asep Sunandar Sunarya (lahir di Bandung, Jawa Barat, 3 Séptember 1955), nyaéta saurang maestro wayang golek di Indonésia. Salaku dalang wayang golek Asep Sunandar Sunarya (di imahna dawam digeroan Abah, di udara minangka breaker ngagunakeun ngaran Eyang Abiyasa) konsisten dina widang garapanana, teu incah balilahan. Anjeuna ditakdirkeun pikeun jadi dalang ku dalang anu saéstuna, nyaéta Pangéran. Anjeuna ngahiji dina dunya wayang golek anu dilakonanana, ku kituna pangajén tur pangajén, alus ti tingkat lokal, propinsi, nasional, komo manca nagara ditarimana.

Saupama teu aya saurang Asep Sunandar Sunarya meureun Cepot moal sakakoncara kawas ayeuna. Alatan kamotékaran sarta inovasina, Anjeunna junun ngaronjatkeun deui darajat wayang golek anu dianggap seni kampungan ku sababaraha jalma. Nérékélna éta dipigawé kalawan nyiptakeun wayang Cepot anu bisa unggeuk, Buta utah emih, Arjuna kalawan pakakas panahna, Bima kalawan gadana kitu ogé kalawan pakéan wayangnya anu katémbong mentéréng / anggréng.
Materi sarta katenaran anjeunna meunang tina hasil bajoang taaya eureunna kalawan nyanghareupan sagala rupa dinamika kahirupan anu mindeng henteu atawa kurang nyugemakeun. Saméméh kabungah datang, tangtu katunggara nyampeurkeun, komo remen ogé bungah sarta tunggara ngahiji dina wengkuan panjang lalampahan saurang Asep.

Jalma henteu loba anu apal, yén lalampahan dina profesina minangka dalang, kacida pungkal-péngkolna. Henteu arang, di mimiti karierna Asep mindeng meunangkeun kritikan peureus ti sagala rupa golongan, utamana ti Bapana nyaéta Abah Sunarya.

“Unggal lamun kuring réngsé ngahelar wayang, Abah sok ngomong “goréng” (awon) ka naon anu kuring pigawé. Abah éta kolot anu pedit pisan pikeun seuri, ahéngna ngan sabot kuring ngadalang kalawan bobodoran, sarta Abah nyaksian, manéhna seuri. Pikeun kuring salada naon ogé kritikanana, kuring jadikeun bérak/pupuk sarta pecut keur nyeprét kreativitas sarta inovasi. Kuring jadi ayeuna ieu alatan ayana poé kamari, ceuk Asep.

Leuwih laér Asep ngomong: “Kuring kudu ngahaturkeun nuhun ka sing saha waé anu geus ngritik, rék didasaran ku ngéwa atawa nya’ah, pék téh teuing. Sajaba ti Éta, meureun perlu ogé kuring nendeskeun yén naon rupa kréativitas jeung inovasi anu ku kuring dilakukeun, dina raraga tarékah sangkan seni Sunda wayang golék anu mibanda ajén adi luhung, tetep bisa hirup disagala jaman, kaasup dijaman kiwari anu gening batan sakitu loba peunteun seni katut budaya deungeun anu asup ka Indonésia pon kitu deui karasa ku urang Sunda. Atuh meureun mun wayang golék teu dimumulé kujalan inovasi mah tangtu jajar kadéséh ku budaya deungeun téh. Nudipigusti ku Kuring mah ngan Gusti, séjén pakem, séjén wayang golék, séjén tali paranti. Sapamanggih Kuring pakem wayang golek séjén perkara anu statis komo kudu disakralkeun mah, séjén! Ngan disisi séjén, kuring ogé kudu méré atawa nyadiakeun lolongkrang pikeun saha waé anu miboga pamadegan anu teu sajalan jeung pamanggih kuring, mangga téh teuing. Teu aya guna jeung manfaatna mutuskeun silaturahmi alatan pakem jeung hal séjén anu sifatna multitafsir. Naon anu dilakukeun ku Kuring, ngaropéa wayang golék ku jalan inovasi, lantaran Kuring yakin yén euyeub pisan niléi-niléi kamanusaan katut Katuhanan dina seni Sunda wayang golék. Kumangrupa anu mere aprésiasi kana naon anu ku Kuring dilakukeun, Éta mah hak balaréa séwang-sewangan,da kuring mah darma diajar, atuh ngadalang gé darma diajar,” kedalna.

TI ASEP SUKANA JADI ASEP SUNANDAR SUNARYA

Ngimpi nyaéta hiji misteri anu multi tafsir, lolobana jalma nganggap hal éta minangka kembang saré, tapi henteu saeutik ogé anu boga anggepan yén ngimpi nyaéta medium Pangéran “Nepikeun” kaélmuan-Na ka manusa, sarta anu ngaranna tafsir éta pastina loba vérsi. Urang henteu kungsi paham sacara detil naon hubunganana antara ngimpi jeung kanyataan.

Tapi ieu pisan kanyataan anu dialaman saurang Ibu dina yaun 1955 di Kampung Giriharja Bandung. Anjeunna ngaranna Tjutjun Jubaedah (biasa dilandih Ibu Tjutjun), pamajikan saurang dalang kaceluk dina mangsana nyaéta Abeng Sunarya (dawam digeroan Abah Sunarya). Salaki Pamajikan ieu dipaparin 13 urang anak :

  1. Suherman Sunarya
  2. Ade Kosasih Sunarya
  3. Miktarsih Sunarya
  4. Otah Saodah Sunarya
  5. Ilis Sunarya
  6. Nanih Sunarya
  7. Asep Sunandar Sunarya (Sukana)
  8. Imas Sunarya
  9. Iden Subrasana Sunarya
  10. Nunuk Sunarya
  11. Permanik Sunarya
  12. Ugan Sunagar Sunarya
  13. Agus Sunarya

Ieu pisan salah sahiji épisodeu runtuyan antara ngimpi jeung kalahiran. Sabot umur kandungan Ibu Tjutjun nincak bulan katujuh, Anjeuna ngimpi yén lamun anak anu ka-7 dina kandunganana lahir mangka henteu kaci dibéré ngaran. 3 Séptember 1955 Inu Tjutjun ngababarkeun putra ke-7 saurang anak lalaki. Kainget baris ngimpi manéhna, mangka orok éta henteu dibéré ngaran.

Teuing naon hubunganana antara ngimpi éta jeung niat Abah Sunarya, sabab nincak umur 15 bulan sanggeus lahir, orok éta “dibikeun” ka adina Abah anu ngaranna Ibu Eja (akrab digeroan Ma Jaja) anu pareng tacan dibéré anak. Saprak mangsa éta hak asuh jadi tanggung jawab Ma Jaja (landian sang Bibi pikeun si Orok). Alatan Orok éta henteu boga ngaran tangtu aya kasalempang ka diri Ma Jaja lamun tatanggana nanyakeun ngeunaan ngaran Orokna. Pikeun nutupanana mangka Ma Jaja mikir jero nepi ka kaluar ngaran Sukana nyaéta sarupaning akronim ti Basa Sunda anu hartina sa resep na. Saterusna Sukana jadi sarupaning “ngaran” pikeun Orok kasebut. Ideu ieu datang minangka “jalan tengah” atawa solusi jitu sabab ku cara kawas éta Ma Jaja henteu ngarémpak naon anu diamanatkan ku Lanceukna.

Salah sahiji sebutan pikeun lalaki digolongan masarakat Sunda nyaéta Asep (digigireun / sabeulah Encep atawa Ujang). Mangka saterusna sang orok biasa disebut Asep Sukana. Ampir kawas lolobana barudak séjénna dina jaman éta, Asep leutik gumbira pisan kana dongéng atawa kawih nalika manéhna nyanghareupan saré. Sajaba ti éta, Asep leutik geus nempokeun pangaresepna ka rupa-rupa sato kukutan, kawas ucing, anjing, manuk sarta hayam. Bakat ku nyaahna ka sato, Asep leutik méré ngaran ka sato-sato éta, salah sahijina anjingna anu hideung meles dibéré ngaran Lutung.

Ka diri Asep nyérélék getih seni ti Bapana. Dimimitian saprak umur 7 taun ( kelas 1 SD) karesep Asep ka wayang golek geus mimiti tumuwuh. Sajaba ti faktor turunan, ogé memang dina jaman éta helaran seni Wayang Golek masih dipikaresep ku masarakat. Ogé, dina waktu éta tacan aya “saingan” ti jenis seni séjénna sakumaha lumangsung dina jaman ayeuna. Bakat Sukana leutik, ditémbongkeun kalawan karesepna nyieun wawayangan ti régang-régang tangkal anu murag, taneuh liat, sarta daun sampeu.

Asep Sukana anu dipikanyaah Ma Jaja, tangtu waé nyangka yén Ma Jaja nyaéta Ibu tegesna sorangan. Kurang leuwih salila 16 taun Asep Sukana henteu kungsi weruh saha saéstuna kolot tegesna. Tapi alatan kawijakan ti Ma Jaja, mangka pamustunganana Asep apal saha bapa sarta indung tegesna. Mangka dina hiji kasempetan, Ma Jaja, Abeng Sunarya, sarta Tjutjun Jubaedah papanggih, harita kaguar asal-usul atawa silsilah kulawarga anu sabernerna.

Hiji mangsa Asep Sukana manggung di Luragung, manéhna ngadalang beurang, sedengkeun dina peuting poéna anu jadi dalang nyaéta Abah Sunarya, mangka waktu éta pisan Abah Sunarya cumarita : “Ngewa ngaran Sukana, ganti ku Sunandar!” Saprak harita pisan Asep Sukana robah jadi Asep Sunandar, sedengkeun ngaran Sunarya mangrupa ngaran Bapana anu saterusna dipaké ku anjeunna. Hal ieu sawajarna lumangsung di Masarakat Sunda hususna, di mana ngaran Bapa mindeng dipaké ditukang ngaran anakna.

PANGAJÉN KANA KARYA

Tangtu loba ékol/alesan naha anjeunna nampa rupa-rupa pangajén kasebut. Anu écés mustahil aya pangajén saupama taya prestasi sarta mustahil aya prestasi saupama taya karya. Dari berkarya selanjutnya berprestasi tangtu mangrupa runtuyan pangsoranganna, sarta runtuyan ieu ngan meureun diliwatan atawa dihontal saupama aya inovasi ti wanda kreativitas anu dilakonanana. Hartina, Asep henteu ngan saukur nyieun karya tapi leuwih laér ti éta manéhna nyieun karya dibiruyungan inovasi sarta kreativitas / kamotékaran. Hartina ogé, karya Asep henteu stagnan tapi dinamis, terus nuturkeun perkembangan sarta tungtutan jaman, ngindung ka waktu mibapa ka jaman.

Asep Sunandar Sunarya 6

Asep Sunandar Sunarya keur Ngora

Asep Sunandar Sunarya 5

Asep Sunandar Sunarya keur Ngora

Asep Sunandar Sunarya 4

Asep Sunandar Sunarya keur Ngora

Asep Sunandar Sunarya 3

Asep Sunandar Sunarya keur Ngora

Sajaba pangajén Individu Paduli Tradisi, Asep ngabogaan pangajén kana kabéh kamotékaranana éta, diantarana :

  • 1978 Asep Sunandar Sunarya junun jadi Pinujul Dalang Pinilih I tingkat Jawa Barat dina Binojakrama padalangan di Bandung.
  • 1982, kapilih jadi deui Jawara Pinilih I deui di Bandung. Saprak 1982-1985 Asep Sunandar Sunarya rékaman kaset ku SP Record, sarta Wisnu Record.
  • 1985, anjeunna dinobatkeun minangka Dalang Jawara UMUM tingkat Jawa Barat dina Binojakrama Padalangan di Subang, sarta manéhna ngabogaan hak mawa Bokor Kencana minangka Lambang Supremasi Padalangan Sunda Jawa Barat.
  • 1986, Asep Sunandar Sunarya meunang mandat ti pamaréntah minangka duta kasenian, pikeun hiber ka Amérika Sarikat. Dina warsih anu sarua, 1986, Dian Record mimiti ngarékam karya-karya Asep Sunandar dina wangun kaset pita.
  • 1993, Asep Sunandar Sunarya dipénta ku Institut International De La Marionnette di Charleville, Perancis, minangka Dosen Luar Biasa salila dua bulan, sarta dibéré gelar profesor ku masarakat akademis Perancis.
  • 1994, Asep Sunandar Sunarya mimiti midang di luar nagari, antara séjén di : Inggris, Walanda, Swiss, Perancis, sarta Belgia.
  • 1995, Anjeunna meunang pangajén Bintang Satya Lencana Kebudayaan. Nepi ka ayeuna, henteu kurang ti 100 albeum rékaman (kaasup bobodoran) anu geus dihasilkeun Asep Sunandar Sunarya. komo salah sahiji station tv swasta ogé kungsi nyieun program husus Asep dijudulan Asep Show.
Asep Sunandar Sunarya sareng Kang Aher 2

Asep Sunandar Sunarya sareng Kang Aher

Asep Sunandar Sunarya sareng Kang Aher

Asep Sunandar Sunarya sareng Kang Aher

Asep Sunandar Sunarya sareng Dahlan Ishak

Asep Sunandar Sunarya sareng Dahlan Ishak

Asep Sunandar Sunarya sareng Presiden SBY

Asep Sunandar Sunarya sareng Presiden SBY

Sahenteuna éta pisan sawatara pangajén formal anu kungsi dihontal Asep. Henteu kaitung rupa-rupa pangajén nonformal, boh anu datang ti pribadi boh kalembagaan / dinas. Ti kabéh éta, dina sapopoéna, Asep angger Asep anu hirup basajan, maké sarung, diuk sila, sarta “macangkrama” jeung domba-domba kukutanana.

Bener henteuna Asep Sunandar Sunarya bisa disebut Sang Maestro, tangtu lain anu anjeunna anu némbalanana. Ngan masarakat, boh anu mikaresep wayang golek ogé pemerhati wayang sahenteuna anu bisa meunteun anjeunna. Tangtu waé pameunteunan ieu ningali ka sajumlah karya anu geus dihasilkeunana. Anu écés salah sahiji stasiun télévisi kungdi ngarékam tapak lalampahan saurang Asep dina format acara “Maestro” sawatara taun ka tukang.

Bukti anu nunjukeun yén jam hiber manggungna matak pikareuwasen, komo kira-kira 1985-1990an, anjeunna remen ogé kudu manggung 40 kali dina sabulanna.

 

KAHIRUPAN PRIBADI

Dina umur 17 taun Asep Sunandar Sunarya nikah ka Euis Garnewi (16 taun) saurang Sinden anu ogé anak saurang Camat. Ti pernikahanana éta Asep dipaparin 1 budak awéwé sarta 2 budak lalaki nyaéta : Mae Saroh, Dadan Sunandar, sarta Dani. Tapi nasib teu bisa ditampik, rumah tangga anjeunna ngan kuat nepi ka 7 taun, aranjeunna ogé sapuk pikeun pirak sacara alus.

Saterusna Alloh manggihkeun Asep jeung Elas Sulastri (18 warsih) saurang Mojang asal Lembang Jawa Barat, taun 1978, magsa éta umur Asep 23 taun. Ti pernikahanana Asep dipaparin 1 budak lalaki sarta 2 budak awéwé nyaéta : Dinar Mustika, Elin, sarta Gina Tridasanti. Tapi, kitu deui jalan hirup euweuh anu nyangka. Rumah tangga jeung Elas penggas di tengah jalan. Umur rumahtanggana jeung Elas Sulastri ngan lumangsung 6 taun.

Dina umur 29 taun Asep nikah deui jeung Ati (20 taun) saurang mojang asal Rancaekek, Bandung Jawa Barat. Ti pernikahanana jeung Ati lahir saurang budak lalaki anu dibéré ngaran Cipta Déwa, atawa mindeng digeroan Ito. Dina taun anu sarua, Asep nikah deui ka mojang asal Cangkuang ngaranna Sumirat (minangka pamajikan kadua), ti pernikahanana jeung Sumirat lahir saurang budak lalaki anu dingaranan Gunawan Wibiksana. Ieu pisan jalan kahirupan Asep. Saéstuna anjeuna henteu kungsi apal yén dirina kudu ngawayuh / berpoligami.

Taun 1985 waktu Asep umurna 31, Anjeunna kapincut mojang geulis ti Cianjur Kadupandak anu ngaranna Nenah Hayati (15 taun). Pasamoanana dimimitian mangsa Asep keur midang di wewengkon éta. Pondok carita, pamustunganana anjeuna sapuk pikeun meungkeut tali kaasih, anu saterusna nikah dina tanggal 4 Maret 1985. Kadua istrina anu diwayuh, rela kudu pirak minangka jalan anu hadé sanggeus nyaho salakina geus nikah deui ka mojang geulis anu anyar lulus ti SMP. Ti pernikahan éta lahir 6 budak lalaki : Batara Sena, Gysta Gumilar Agustina, Yogaswara Sunandar, Sunan Purwa Aji, Aria Sadewa, sarta Maulana Yusuf. Nepi ka ayeuna ngan hiji pamajikan anu hirup saimah jeung Asep.

Hirup sarta jalan kahirupan hiji jalma saéstuna jadi rusiah Pangéran. “Euweuh.. Euweuh nu nyaho manusa mah soal jodo, pati, bagja katut cilaka. kitu deui jeung Uing, ah teu nyangka wé sagala rupana ogé, geus kieu wé kuduna, da mémang kieu gening kanyataanana. teu Dalang, teu Présidén, teu Hancip, teu Ajengan teu saha, ari ceuk nu Maha Sutradara kudu A na pasti kajadian A. Aaaaah tarima wé ku kasadaran da sagala gé teu hayang komo embung”. Ceuk Asep.

Putra ti pernikahan anjeunna :

  1. Euis Garnewi : Mae Saroh, Dadan Sunandar, sarta Dani
  2. Elas Sulastri : Dinar Mustika, Elin, sarta Gina Tridasanti
  3. Ati : Cipta Déwa / Ato
  4. Sumirat : Gunawan Wibiksana
  5. Nenah Hayati : Batara Sena, Gysta Gumilar Agustina, Yogaswara Sunandar, Sunan Purwa Aji, Aria Sadewa, sarta Maulana Yusuf

TILAR DUNYA

Ngajajap Layon Asep Sunandar Sunarya

Ngajajap Layon Asep Sunandar Sunarya

Dalang kakoncara ieu ngabogaan riwayat panyakit jantung sarta rencanana baris dibawa ka hiji rumah sakit di Singapura pikeun ngubaran. Tapi takdir ngomong séjén, dina tanggal 31 Maret 2014, dina yuswa 59 taun Asep Sunandar Sunarya tilar dunya alatan kasakit jantung dina lalampahan nuju ka rumah sakit Al-ihsan Bandung.

Nurutkeun Dalang Asep Taruna, sobatna, Asep tilar dunya kira-kira jam 15.00 WIB di rumah sakit Al-ikhsan. “Aya gangguan jantung, dibawa tadi ka rumah sakit namung henteu katulungan,” cenahna.

Asep Sunandar Sunarya, ceuk anjeunna, geus lila nalangsara kasakit jantung. Dua bulan ka tukang rencanana Asep Sunandar baris ngajalanan operasi. Tapi, alatan riweuh, operasi éta katunda sarta dijadwalkan deui dina April ka hareup.

Ridwan Kamil Nyolatkeun Layon Asep

Walikota Bandung Ridwan Kamil Nyolatkeun Layon Asep Sunandar Sunarya

Nyolatkeun Layon Asep Sunandar Sunarya

Kang Ihin (Solihin GP) Nyolatkeun Layon Asep Sunandar Sunarya

Kang Aher maca Yasin payuneun Layon Asep Sunandar Sunarya

Gubernur Jawa Barat Kang Aher maca Yasin payuneun Layon Asep Sunandar Sunarya

maca Yasin payuneun Layon Asep Sunandar Sunarya

Anu ngalayat maca Yasin payuneun Layon Asep Sunandar Sunarya

Asep Taruna ngomong, Asep Sunandar Sunarya mangrupa maestro dayang wayang golek. Inovasi sarta kreativitasna dina wayang golek ngarempak pakem seni pawayangan. “Contona wayang golek anu peupeus sirahna, tiheula ngan diceritakan minangka bubuka ku dalang. Kakuatan Asep Sunandar dina visualisasi wayang,” cenahna.

Nurutkeun Dadan, putera almarhum, bapana sababaraha kali kaluar asup rumah sakit alatan panyakit jantung anu dirandapanana. “Panyakit anu dirandapan Abah (Asep) dirasakeun ti saprak taun 2011, lamun henteu salah kungsi kaluar asup rumah sakit Al Ihsan atawa Borromeus, pikeun saterusna taun 2013 ngajalanan operasi di Jakarta”.

Taya pesen khusus ti Anjeunna ,”Intina Abah (Asep Sunandar) hayang wayang golek tetep lastari,” kecap Dadan Sunandar Sunarya, anak kadua almarhum. Ceuk Dadan deui, almarhum hayang ayana wayang henteu kagusur ku kamajuan jaman. Hal éta anu saterusna sok ditekenkeun Asep ka barudak sarta muridna. “Anjeunna sok nitipkeun talatah éta ti baheula,” kedalna.

Ti sagi turunan, anu neruskeun dalang ti kulawarga Asep Sunandar Sunarya ngan aya dua, nyaéta Dadan sarta Yogaswara. Di leungeun maranéhanana kasenian wayang golek diharepkeun tetep lumangsung.

“Abah nalatahan sangkan urang kreatif dina mintonkeun wayang golek,” ceuk Dadan.
Hal séjén anu ditekenkeun Asep dina kasenian wayang golek, nyaéta kudu ngindung ka wayah ngabapa ka jaman, landian kudu nuturkeun ngembangna jaman.

Sa ditinggalkeun bapana, Dadan sarta Yogaswara ogé beuki sumanget pikeun ngamumulé wayang golek ambéh henteu leungit.

Dalang Asep Sunandar Sunarya dimakmkeun di pemakaman kulawarga di wewengkon Kampung Seni Giri Harja Kalurahan Manggahang Kacamatan Baleendah Kabupatén Bandung, Salasa 1 April 2014 tabuh 09.00 WIB.

Tempat pamakaman dalang anu kaceluk kalawan aksi Si Cepotnya kasebut padeukeut jeung astana bapana almarhum Abah Sunarya sarta sababaraha kulawargana kawas Ade Kosasih Sunarya sarta Suherman Sunarya.

Panggung Giriharja 3

Panggung Giriharja 3 dina Pagelaran Wayang di Soreang

Kartun Asep Sunandar Sunarya jeung si Cepot

Kartun Asep Sunandar Sunarya jeung si Cepot

Obah Basa : Andi Rustandi Sunarya
Dicutat tina sababaraha sumber pedaran

Posted on December 23, 2014, in Inohong. Bookmark the permalink. Leave a comment.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: